Block, hay khối, là một đơn vị dữ liệu được blockchain ghi nhận và liên kết với các khối khác theo thứ tự. Một block thường chứa danh sách giao dịch, thông tin tóm tắt dữ liệu, dấu thời gian và dữ liệu phục vụ cơ chế đồng thuận.
Có thể hình dung blockchain như một cuốn sổ gồm nhiều trang. Mỗi block là một trang mới, còn hash đóng vai trò như dấu nhận diện giúp liên kết trang hiện tại với trang trước. Tuy nhiên, cấu trúc cụ thể của block phụ thuộc vào từng giao thức; không phải blockchain nào cũng sử dụng các trường dữ liệu giống nhau.
Nếu chưa nắm được bức tranh tổng thể, bạn có thể tìm hiểu trước về blockchain là gì và cách mạng lưới vận hành.
Block trong blockchain là gì?
Block trong blockchain là một gói dữ liệu đã được mạng lưới chấp nhận theo các quy tắc của giao thức. Khối thường ghi nhận một nhóm giao dịch và chứa thông tin cần thiết để các node kiểm tra tính hợp lệ, xác định vị trí của khối trong chuỗi và phát hiện dữ liệu bị thay đổi.
Một block thường được chia thành hai phần khái niệm:
- Block header: phần tiêu đề chứa các dữ liệu tóm tắt và thông tin liên kết khối.
- Block body: phần thân chứa danh sách giao dịch cùng một số dữ liệu bổ sung tùy blockchain.
Sự phân chia này giúp node có thể kiểm tra nhiều thuộc tính của khối thông qua phần header nhỏ gọn, thay vì phải đưa toàn bộ danh sách giao dịch vào chuỗi liên kết.
Sơ đồ cấu trúc một block blockchain

Sơ đồ dưới đây minh họa cấu trúc phổ biến ở mức khái niệm, không đại diện chính xác cho mọi blockchain:
BLOCK N
├── BLOCK HEADER
│ ├── Hash hoặc mã tham chiếu của block trước
│ ├── Merkle root hoặc cam kết dữ liệu tương đương
│ ├── Dấu thời gian
│ ├── Phiên bản hoặc thông tin giao thức
│ └── Dữ liệu phục vụ đồng thuận
│
└── BLOCK BODY
├── Giao dịch 1
├── Giao dịch 2
├── Giao dịch 3
└── Dữ liệu bổ sung tùy giao thức
Block N-1 Block N
┌─────────────────┐ ┌─────────────────┐
│ Header │ │ Header │
│ Hash: ABC... │◄────────────│ Previous: ABC...│
├─────────────────┤ ├─────────────────┤
│ Transactions │ │ Transactions │
└─────────────────┘ └─────────────────┘
Điểm quan trọng trong sơ đồ là header của block mới chứa mã tham chiếu đến block trước. Nhờ đó, các khối không tồn tại độc lập mà tạo thành một chuỗi có thứ tự.
Dữ liệu trong một block gồm những gì?
Dữ liệu trong một block thay đổi theo thiết kế của từng mạng. Dù vậy, người mới thường gặp các nhóm thông tin sau.
Danh sách giao dịch
Phần thân block chứa các giao dịch được đưa vào khối. Tùy mô hình hoạt động của blockchain, một giao dịch có thể thể hiện:
- Việc chuyển tài sản giữa các địa chỉ.
- Đầu vào và đầu ra của giao dịch.
- Lời gọi hợp đồng thông minh.
- Phí giao dịch và giới hạn tài nguyên.
- Chữ ký số hoặc bằng chứng ủy quyền.
- Dữ liệu do ứng dụng blockchain gửi kèm.
Không nên hiểu mọi giao dịch chỉ là hoạt động chuyển coin. Trên các nền tảng hỗ trợ hợp đồng thông minh, giao dịch còn có thể kích hoạt chương trình, tương tác với ứng dụng hoặc thay đổi trạng thái được mạng lưới lưu trữ.
Thứ tự giao dịch trong block cũng có thể quan trọng vì một giao dịch sau đôi khi phụ thuộc vào trạng thái được tạo ra bởi giao dịch trước.
Mã tóm tắt các giao dịch
Thay vì ghi toàn bộ giao dịch vào header, nhiều blockchain tạo một giá trị đại diện cho tập hợp giao dịch. Một cách phổ biến là tổ chức hash giao dịch thành cây và đưa hash gốc vào header.
Giá trị này thường được gọi là Merkle root. Nó cho phép kiểm tra một giao dịch có thuộc tập dữ liệu của block hay không mà không nhất thiết phải xử lý lại toàn bộ danh sách. Bài viết về Merkle tree và cách kiểm chứng dữ liệu blockchain giải thích chi tiết quá trình ghép các hash từ lá lên gốc.
Không phải blockchain nào cũng dùng đúng cấu trúc Merkle tree giống nhau. Một số giao thức sử dụng cây xác thực hoặc cơ chế cam kết dữ liệu khác nhưng vẫn hướng đến mục tiêu tóm tắt và kiểm chứng dữ liệu.
Dấu thời gian
Dấu thời gian, hay timestamp, cho biết mốc thời gian được gắn với block theo quy tắc của giao thức. Nó giúp mạng lưới sắp xếp và kiểm tra các khối, đồng thời hỗ trợ một số cơ chế tính toán hoặc đồng thuận.
Timestamp không nên được xem là bằng chứng tuyệt đối rằng mọi giao dịch trong block xảy ra đúng vào một giây cụ thể. Giao dịch có thể đã chờ trước khi được chọn, còn giá trị thời gian của block phải tuân theo quy tắc kiểm tra riêng của mạng lưới.
Dữ liệu trạng thái và biên nhận
Một số blockchain có thể đưa vào header hoặc phần dữ liệu liên quan các giá trị tóm tắt trạng thái hệ thống, kết quả thực thi hay biên nhận giao dịch. Những thông tin này giúp node kiểm tra trạng thái mới sau khi xử lý block.
Đây không phải thành phần bắt buộc trên mọi mạng. Các blockchain dùng mô hình UTXO, mô hình tài khoản hoặc kiến trúc khác nhau sẽ tổ chức dữ liệu theo những cách khác nhau.
Block header là gì và có vai trò thế nào?
Block header là phần tiêu đề tóm tắt những thuộc tính quan trọng của một block. Nó không nhất thiết chứa toàn bộ giao dịch, nhưng thường chứa đủ dữ liệu để nhận diện block, liên kết với block trước và hỗ trợ quá trình xác minh.
Các trường thường gặp trong block header gồm:
- Tham chiếu đến block trước: thường là hash của header khối trước hoặc một mã liên kết tương đương.
- Cam kết dữ liệu giao dịch: chẳng hạn Merkle root hoặc transaction root.
- Dấu thời gian: mốc thời gian của block theo quy tắc mạng.
- Thông tin phiên bản: cho biết bộ quy tắc hoặc định dạng đang được sử dụng.
- Dữ liệu đồng thuận: có thể gồm nonce, thông tin độ khó, chữ ký hoặc các trường khác tùy cơ chế.
- Cam kết trạng thái: xuất hiện trên một số blockchain để đại diện cho trạng thái sau khi xử lý khối.
Vai trò chính của block header là:
- Tạo dữ liệu đầu vào để xác định hoặc tính hash của block.
- Kết nối block hiện tại với block đứng trước.
- Cam kết với tập giao dịch hoặc trạng thái liên quan.
- Cung cấp thông tin để node kiểm tra quy tắc đồng thuận.
- Hỗ trợ các phương thức xác minh gọn nhẹ trong những giao thức phù hợp.
Các trường cụ thể không giống nhau giữa Bitcoin, các blockchain hỗ trợ hợp đồng thông minh và những mạng dùng cơ chế đồng thuận khác. Vì vậy, danh sách trên nên được hiểu là cấu trúc khái quát.
Các block liên kết với nhau bằng hash ra sao?

Hash là kết quả của hàm băm khi xử lý một dữ liệu đầu vào. Một thay đổi nhỏ ở dữ liệu đầu vào thường tạo ra kết quả hash khác đáng kể. Bạn có thể đọc thêm về hash trong blockchain và cách hàm băm hoạt động.
Trong một cấu trúc blockchain phổ biến, quá trình liên kết diễn ra như sau:
- Dữ liệu giao dịch được tóm tắt thành Merkle root hoặc một giá trị cam kết tương đương.
- Giá trị này được đưa vào block header.
- Header chứa thêm tham chiếu đến block trước cùng các trường cần thiết khác.
- Giao thức tính hash hoặc mã nhận diện từ header.
- Block tiếp theo ghi tham chiếu đến kết quả đó.
Nếu một giao dịch trong block cũ bị sửa, giá trị tóm tắt giao dịch có thể thay đổi. Khi đó, header và hash của block cũng thay đổi, khiến tham chiếu trong block tiếp theo không còn khớp.
Điều này không có nghĩa dữ liệu blockchain bất biến chỉ vì hash. Khả năng chống sửa đổi còn phụ thuộc vào cơ chế đồng thuận, sự phân bố quyền xác thực, lịch sử các block phía sau và quy tắc của mạng. Muốn thay một khối cũ, bên thực hiện thường phải tạo lại chuỗi dữ liệu hợp lệ và khiến mạng chấp nhận lịch sử thay thế theo quy tắc giao thức.
Hash cũng không phải mã hóa. Hash thường là phép biến đổi một chiều dùng để tạo dấu nhận diện; mã hóa được thiết kế để dữ liệu có thể được giải mã khi có khóa phù hợp.
Từ giao dịch chờ đến block được xác nhận
Một giao dịch không trở thành dữ liệu đã xác nhận ngay khi người dùng nhấn gửi. Quy trình khái quát thường gồm các bước:
- Ví tạo và ký giao dịch.
- Giao dịch được phát đến các node trong mạng.
- Node kiểm tra các điều kiện cơ bản theo giao thức.
- Giao dịch hợp lệ chờ được nhà sản xuất block lựa chọn.
- Một block chứa giao dịch được đề xuất hoặc tạo ra.
- Các node kiểm tra block và cập nhật chuỗi khi block đáp ứng quy tắc.
- Những block hoặc chứng nhận tiếp theo làm tăng mức độ chắc chắn của giao dịch.
Việc mạng chấp nhận block phụ thuộc vào cơ chế đồng thuận của blockchain. Proof of Work, Proof of Stake và các họ cơ chế khác không tạo, biểu quyết hoặc hoàn tất block theo cùng một cách.
Trên nhiều trình khám phá blockchain, giao dịch được hiển thị là có xác nhận sau khi được đưa vào một block được mạng chấp nhận. Khi có thêm block xây tiếp phía sau, số xác nhận có thể tăng. Tuy nhiên, cách đếm xác nhận và khái niệm hoàn tất giao dịch khác nhau giữa các mạng.
Một số blockchain dùng tính xác suất: khả năng lịch sử bị tổ chức lại thường giảm khi có thêm block nối tiếp. Một số mạng khác có cơ chế finality rõ ràng thông qua biểu quyết hoặc chứng nhận của validator. Vì vậy, không có một ngưỡng xác nhận duy nhất phù hợp với mọi blockchain, mọi ví và mọi sàn giao dịch.
Cách đọc thông tin một block trên block explorer
Block explorer là công cụ giúp tra cứu dữ liệu công khai đã được ghi nhận trên blockchain. Khi mở trang chi tiết của một block, bạn thường có thể gặp:
- Chiều cao khối hoặc số thứ tự tương đối của block.
- Hash hay mã nhận diện block.
- Hash của block trước.
- Dấu thời gian.
- Số lượng giao dịch.
- Danh sách hoặc mã giao dịch.
- Thông tin nhà sản xuất block, miner hoặc validator nếu mạng công bố.
- Phí và dữ liệu sử dụng tài nguyên tùy blockchain.
- Trạng thái xác nhận hoặc hoàn tất.
Bạn có thể dùng block explorer để đọc giao dịch và dữ liệu block, nhưng cần chọn đúng explorer của mạng đang sử dụng. Cùng một chuỗi ký tự địa chỉ hoặc mã giao dịch có thể không tồn tại trên mạng khác.
Khi kiểm tra một giao dịch, hãy đối chiếu ít nhất mạng blockchain, mã giao dịch, địa chỉ liên quan, trạng thái và block chứa giao dịch. Explorer là công cụ hiển thị dữ liệu; nó không tự chứng minh rằng một token, dự án hoặc lời mời đầu tư là an toàn.
Những hiểu lầm thường gặp về block

Mỗi block chỉ chứa một giao dịch
Một block có thể chứa nhiều giao dịch. Số lượng thực tế phụ thuộc vào giới hạn tài nguyên, kích thước giao dịch, nhu cầu mạng và quy tắc của giao thức.
Mọi blockchain đều có cấu trúc block giống Bitcoin
Bitcoin là ví dụ phổ biến để giải thích block header, Merkle root, nonce và liên kết hash. Các mạng khác có thể thêm, bớt hoặc thay đổi các trường này. Không nên lấy cấu trúc của một blockchain áp dụng nguyên vẹn cho tất cả mạng.
Timestamp là thời điểm chính xác tuyệt đối của giao dịch
Timestamp thường gắn với block, không nhất thiết là thời điểm người dùng tạo hoặc ký từng giao dịch. Giao dịch có thể chờ trước khi được đưa vào khối.
Có block là chắc chắn không thể đảo ngược
Một giao dịch nằm trong block chưa đồng nghĩa với mức hoàn tất tuyệt đối trên mọi mạng. Chuỗi có thể trải qua tổ chức lại trong một số điều kiện, còn tiêu chí finality phụ thuộc vào giao thức.
Hash giúp giấu toàn bộ dữ liệu giao dịch
Hash hỗ trợ nhận diện và kiểm tra tính toàn vẹn, nhưng không tự biến dữ liệu công khai thành dữ liệu riêng tư. Trên blockchain công khai, nhiều thông tin giao dịch vẫn có thể được quan sát qua explorer.
Tóm tắt cấu trúc khối blockchain
Block là đơn vị dữ liệu giúp blockchain ghi nhận giao dịch và duy trì lịch sử theo thứ tự. Cấu trúc khối blockchain thường có block header và block body:
- Block body chứa giao dịch cùng dữ liệu bổ sung tùy giao thức.
- Block header chứa thông tin tóm tắt, dấu thời gian, tham chiếu đến block trước và dữ liệu phục vụ đồng thuận.
- Merkle root hoặc cấu trúc tương đương cam kết với tập giao dịch.
- Hash giúp nhận diện dữ liệu và liên kết các block.
- Node kiểm tra block theo quy tắc giao thức trước khi cập nhật lịch sử.
- Mức độ xác nhận hoặc finality phụ thuộc vào từng blockchain.
Hiểu block lưu gì và block header hoạt động ra sao là nền tảng để tiếp tục tìm hiểu giao dịch, node, ví, cơ chế đồng thuận và bảo mật blockchain.
